Ders Çalışıyorum Ama Aklımda Kalmıyor: Ne Yapmalıyım?

Bir konuyu uzun süre çalıştıktan sonra ertesi gün neredeyse hiçbir şey hatırlamamak insanın motivasyonunu ciddi şekilde düşürebiliyor. Sayfalarca konu okumuş, not çıkarmış veya saatlerce video izlemiş oluyorsun ama soru çözmeye geçtiğinde bilgiler sanki hiç öğrenilmemiş gibi kayboluyor. Bir süre sonra da “Ben ders çalışıyorum ama neden aklımda kalmıyor?” sorusu ortaya çıkıyor.

Çoğu zaman sorun hafızanın kötü olması değil. Asıl mesele, çalışırken bilgiyi ne kadar gördüğün değil, beynini o bilgiyi hatırlamaya ve kullanmaya ne kadar zorladığın. Bir şeyi okurken anlamak ile birkaç saat sonra kendi başına hatırlayabilmek aynı şey değil.

Bu yüzden çözüm her zaman daha uzun süre ders çalışmak değil. Bazen aynı süreyi farklı kullanmak çok daha fazla işe yarayabilir.

Okumak ile öğrenmek aynı şey değil

Bir konuyu okurken her şey oldukça kolay görünebilir. Cümleleri anlıyorsun, kavramlar tanıdık geliyor ve “Bunu biliyorum” diyorsun. Fakat kitabı kapattığında aynı bilgiyi kendi cümlelerinle anlatamıyorsan aslında bilgiyi tanımış olabilirsin, fakat henüz yeterince öğrenmemişsindir.

Bu durum özellikle tekrar tekrar okumada görülür. Aynı sayfaya üçüncü kez baktığında metin artık sana çok tanıdık gelir. Bu tanıdıklık hissi de konuyu tamamen öğrendiğini düşündürebilir.

Bunu test etmenin en basit yolu kaynağı kapatmaktır.

Bir bölümü bitirdiğinde birkaç dakika boyunca hiçbir yere bakmadan ne öğrendiğini anlatmaya çalış. Konunun ana fikri neydi? Hangi kavramlar önemliydi? Birisi sana bu konuyla ilgili soru sorsa nasıl açıklardın?

Hatırlamakta zorlandığın yerler, tekrar dönmen gereken yerlerdir.

Kitabı kapatıp kendini test et

Bilgiyi kalıcı hâle getirmenin en etkili yollarından biri aktif olarak hatırlamaya çalışmaktır. Bunun için özel bir sisteme veya uygulamaya ihtiyacın yok.

Örneğin biyolojide bir konu çalıştıysan defteri kapatıp “Bu konunun üç önemli noktası neydi?” diye kendine sorabilirsin. Tarih çalışıyorsan olayların nedenlerini ve sonuçlarını kendi cümlelerinle anlatabilirsin. Matematikte ise çözdüğün bir sorudan sonra “Bu yöntemi neden kullandım?” sorusuna cevap vermeye çalışabilirsin.

Cevabı hemen hatırlayamamak kötü bir şey değil. Tam tersine, öğrenme boşluğunu o anda fark etmiş olursun.

Sürekli cevaba bakarak çalışmak kolay hissettirebilir. Cevabı kendi zihninden çıkarmaya çalışmak ise biraz daha zorlayıcıdır. Ancak sınavda ihtiyacın olan şey de zaten budur.

Aynı konuyu tek güne sıkıştırma

Bir konuyu dört saat boyunca çalışıp ardından iki hafta hiç dönmemek, bilgilerin unutulmasını oldukça kolaylaştırır. Bunun yerine aynı konuyu farklı günlerde kısa tekrarlarla yeniden hatırlamak daha mantıklıdır.

Bugün konuyu öğrenebilirsin. Ertesi gün beş-on dakikalık kısa bir hatırlama yapabilirsin. Birkaç gün sonra birkaç soru çözebilir, sonraki hafta ise kitabı açmadan konuyu yeniden anlatmayı deneyebilirsin.

Buradaki amaç her tekrarda konuyu sıfırdan çalışmak değil.

Hatta iyi bir tekrar bazen yalnızca on dakika sürebilir. Önce ne kadarını hatırladığını kontrol eder, ardından unuttuğun kısımlara dönersin.

Bu şekilde çalışma, “her şeyi yeniden okuyayım” yaklaşımından çok daha kontrollü ilerlemeni sağlar.

Not çıkarmak tek başına yeterli olmayabilir

Not almak yararlı olabilir, fakat not çıkarmak ile öğrenmek birbirine karıştırılabiliyor.

Kitaptaki cümleleri neredeyse aynı şekilde deftere geçirmek saatler sürebilir. Defterin sonunda oldukça düzenli görünür, fakat bilgilerin ne kadarının gerçekten hafızanda kaldığını söylemez.

Not çıkarırken mümkün olduğunca kendi cümlelerini kullanmaya çalış.

Bir paragrafı okuduktan sonra kaynağa bakmadan iki veya üç cümleyle özetleyebiliyorsan, bilgiyi işlemeye başlamışsın demektir. Bir kavramı sadece kitaptaki tanımıyla değil, günlük bir örnek üzerinden açıklayabiliyorsan konu çok daha anlamlı hâle gelir.

Notların güzel görünmesinden çok, daha sonra sana bilgiyi hatırlatabilmesi önemlidir.

Soru çözmek neden bu kadar önemli?

Konu anlatımı sırasında bilgi önündedir. Soru çözmeye başladığında ise hangi bilgiyi kullanacağını senin bulman gerekir.

Bu nedenle soru çözmek yalnızca sınava hazırlanmak için değil, gerçekten öğrenip öğrenmediğini kontrol etmek için de değerlidir.

Bir soruyu yanlış yaptığında hemen moral bozmak yerine yanlışın nedenini düşün. Konuyu bilmiyor muydun? İki kavramı mı karıştırdın? Soruyu doğru okuyamadın mı? Yoksa yöntemi biliyor fakat uygularken hata mı yaptın?

Yanlışın sebebini bulduğunda ne yapman gerektiği de belli olur.

Konu eksiği varsa kısa bir tekrar yaparsın. Dikkat hatasıysa daha kontrollü çözmeye çalışırsın. Aynı soru tipinde sürekli takılıyorsan birkaç benzer soru daha çözersin.

Böylece yanlış yaptığın sorular çalışma programının bir parçasına dönüşür.

Bir şeyi gerçekten biliyor musun? Anlatmayı dene

Bir konuyu başkasına anlatmaya çalıştığında bilmediğin yerler çok hızlı ortaya çıkar.

Örneğin “Hücre bölünmesini biliyorum” demek kolaydır. Fakat konu hakkında hiçbir şey bilmeyen birine mitozun ne olduğunu adım adım anlatmaya başladığında hangi bölümlerde zorlandığını daha net görürsün.

Aynı yöntemi tek başına da kullanabilirsin.

Sesli anlatabilir, birkaç cümle yazabilir veya kendine soru sorabilirsin. Bir noktada sürekli kaynağa bakma ihtiyacı hissediyorsan o bölümü biraz daha çalışman gerekiyor olabilir.

Bu yöntem özellikle birbirine benzeyen kavramlarda oldukça işe yarar. Çünkü yalnızca tanımı hatırlamak yerine aralarındaki farkı açıklamak zorunda kalırsın.

Uzun süre çalışmak yerine odaklı çalış

Aklında kalmamasının nedeni bazen çalışma tekniğinden çok, çalışma süresinin kalitesidir.

Üç saat boyunca masada oturmuş olabilirsin, fakat bunun önemli bir kısmında başka sekmelere geçmiş, mesajlara bakmış veya aynı paragrafı birkaç kez okumak zorunda kalmışsan gerçek odak süren çok daha kısa olabilir.

Bu nedenle çalışma oturumlarını daha net bloklara ayırmak işe yarayabilir. Örneğin belirli bir süre yalnızca tek bir konuya çalışıp ardından kısa bir ara verebilirsin.

Burada illa 25 dakika kullanmak zorunda değilsin. 30, 40 veya 50 dakika sana daha uygunsa kendi ritmini oluşturabilirsin.

Çalışma süreni daha görünür hâle getirmek istiyorsan Pomodoro sayacını kullanarak kendi odak oturumlarını takip edebilirsin. Amaç yalnızca süre doldurmak değil, o süre içinde gerçekten tek bir işe odaklanabilmektir.

Bilgisayarı veya telefonu kapatmak zorunda değilsin

Günümüzde ders çalışmanın önemli bir bölümü zaten bilgisayarda veya telefonda gerçekleşiyor. PDF okuyorsun, soru çözüyorsun, ders videosu izliyorsun veya Odakoo gibi çalışma araçlarını kullanıyorsun.

Dolayısıyla çözüm “telefonu tamamen bırak” veya “interneti kapat” kadar basit değil.

Asıl mesele çalışma sırasında ihtiyacın olmayan şeylerin dikkatini sürekli bölmemesi.

Sosyal medya bildirimlerini kapatabilir, gereksiz sekmeleri kapatabilir ve çalışma için kullandığın araçları açık bırakabilirsin. Örneğin Odakoo'da bir çalışma oturumu açıkken aynı anda sosyal medya bildirimlerinin sürekli ekrana düşmesi çalışma ritmini bozabilir.

Amaç teknolojiden kaçmak değil; teknolojiyi çalışmanın etrafında düzenlemek.

Uyku da öğrenmenin bir parçası

Bazen öğrenciler unutmayı yalnızca çalışma yöntemiyle ilişkilendiriyor. Oysa sürekli uykusuz çalışmak da hatırlamayı zorlaştırabilir.

Gece çok geç saatlere kadar çalışmak kısa vadede daha fazla konu bitirmişsin gibi hissettirebilir. Ancak ertesi gün öğrendiklerinin önemli bir kısmını hatırlayamıyorsan kazandığın ekstra saat düşündüğün kadar değerli olmayabilir.

Özellikle sınav döneminde uyku düzenini tamamen bozmak yerine çalışmayı günlere yaymak daha sürdürülebilir olur.

Bir konuyu birkaç gün boyunca düzenli şekilde çalışmak, sınavdan önceki gece her şeyi bir anda öğrenmeye çalışmaktan genellikle daha sağlıklı bir sistemdir.

Her şeyi aynı anda öğrenmeye çalışma

“Bugün matematik çalışacağım” gibi geniş hedefler bazen nereden başlayacağını bile zorlaştırır.

Bunun yerine hedefi küçültmek daha etkili olabilir.

Mesela “Bugün problemler çalışacağım” yerine “Yaş problemlerinin mantığını öğrenip 20 soru çözeceğim” diyebilirsin.

Çalışmanın sonunda da ne yaptığını kontrol etmek kolaylaşır.

İstersen her oturumdan sonra şu üç soruya cevap ver:

• Bugün ne öğrendim?

• Hangi kısmı hatırlamakta zorlandım?

• Bir sonraki çalışmada neyi tekrar edeceğim?

Bunun için uzun bir günlük tutmana gerek yok. Birkaç cümle bile yeterli.

Ders çalışıyorum ama aklımda kalmıyor diyorsan daha fazla değil, daha aktif çalış

Saatlerce ders çalışmana rağmen bilgiler aklında kalmıyorsa ilk çözüm çalışma süresini daha da artırmak olmamalı.

Önce yöntemi değiştir.

Daha az yeniden oku, daha fazla hatırlamaya çalış. Konuyu bitirdikten sonra kendini test et. Soru çöz. Yanlışlarını incele. Birkaç gün sonra konuya yeniden dön ve kendi cümlelerinle anlatmayı dene.

Çalışma düzenini tek başına korumakta zorlanıyorsan online ders çalışma odalarında başka öğrencilerle aynı anda kendi dersine odaklanmak da çalışma rutinini sürdürmeni kolaylaştırabilir.

Unutmak, çalıştığın her şeyin boşa gittiği anlamına gelmez. Öğrenme zaten tek seferde gerçekleşen bir süreç değildir.

Asıl önemli olan aynı bilgiyi her gördüğünde yeniden okumak değil, zaman içinde onu kendi zihninden tekrar tekrar çıkarabilmek.

Çünkü bir konuyu gerçekten öğrenip öğrenmediğini anlamanın en iyi testi, sayfa açıkken ne kadar tanıdık geldiği değil; sayfa kapalıyken ne kadarını hatırlayabildiğindir.